ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG NGHỆ ĐẾN CÂN BẰNG CUỘC SỐNG (P1)

Bạn đã bao giờ nhắn tin cho đồng nghiệp vào 11h tối để nhờ hỗ trợ công việc, và kì vọng họ sẽ phản hồi ngay lập tức? Tình cảnh rất “dejavu” này chắc hẳn có phần quen thuộc với chúng ta. Internet cùng các công nghệ hiện đại giúp con người làm việc đầy năng suất và hiệu quả, nhưng nó cũng dần tước đi sự cân bằng cuộc sống vốn có. 

Qua bài viết này Fedic sẽ đào sâu hơn về ảnh hưởng của công nghệ đến đời sống tinh thần của con người, vấn đề vốn ngày càng hiện hữu và lớn dần theo sự phát triển của xã hội. Mong rằng bạn đọc qua bài viết sẽ có thêm hành trang để có thể tận hưởng cuộc sống đầy thử thách và biến chuyển giữa thời đại số. 

CÂN BẰNG CUỘC SỐNG: Bài toán khó giữa thời đại công nghệ

Thế hệ 8x-9x lớn lên cùng trái bóng nhựa và những cuốn truyện tranh. Còn người trẻ – thế hệ gen Z họ lớn lên cùng những chiếc màn hình. Các bà mẹ dùng chiếc ipad để thay mình chăm con, các bạn trẻ tụ họp ở quán cafe nhưng giao tiếp qua điện thoại. Công nghệ đã tạo ra sự ảnh hưởng từ rất sớm, hiện hữu một cách “tự nhiên” và tất yếu trong đời sống.

Có lẽ vì thế mà tác động tiêu cực của nó đến việc cân bằng cuộc sống ít được chúng ta quan tâm, hoặc chỉ xem là điều bất khả kháng. Bạn có đang phải trả một cái giá quá đắt cho những món đồ công nghệ? Nếu đúng vậy, giờ là lúc chúng ta học cách thương lượng với nó, học cách trả giá để không phải “trả giá” nữa. 

“Ở nhà con thích ai nhất? Dạ Mr Beast” 

ALWAYS-ON: Văn hóa mới của chốn công sở

Các thiết bị như điện thoại và máy tính cá nhân được kết nối với mạng internet 24/7. Các ngôi nhà, cửa hàng, quán xá đều được trang bị mạng wifi. Chúng giúp cho sự kết nối và giữ liên lạc của mọi người với nhau luôn được sẵn sàng. Và thế là, chào mừng bạn đến với kỷ nguyên của văn hóa “kết nối vĩnh viễn” (Always-on culture)! 

“Em còn thiếu ngủ trong những lần phải chạy deadline? ” 

“Always-on” là văn hóa của sự hoạt động không ngừng bất chấp thời gian và không gian, xóa nhòa đi ranh giới giữa làm việc và nghỉ ngơi. Mọi người luôn kì vọng có thể liên lạc và trao đổi công việc với nhau ngay cả sau giờ làm. Tình cảnh luôn ở chế độ “stand by” dễ dàng khiến chúng ta cảm thấy căng thẳng và mệt mỏi kéo dài. Cuộc sống hiện đại đang đẩy chúng ta lên một chiếc băng chuyền không điểm dừng, thời gian riêng tư trở nên xa xỉ. Nhiều người dần cảm thấy lợi ích mà công nghệ mang lại không còn bù đắp được cho tác hại của nó nữa.

Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về thực trạng “Always-on” qua bài viết của báo Tuổi Trẻ. 

180 PHÚT: Tiêu chuẩn bị ngó lơ

Thậm chí trong thời gian nghỉ ngơi, thời lượng chúng ta sử dụng các thiết bị điện tử đang ngày càng tăng lên. Chắc hẳn bạn đã thấy những thông báo “không quá 180 phút” từ các ứng dụng và trò chơi điện tử. 180 phút là quãng thời gian rất dài…khi bạn ngồi cắn bút trong tiết kiểm tra Ngữ Văn. Còn theo một thống kê từ Q&ME, người Việt Nam trung bình dành đến hơn 6 tiếng mỗi ngày sử dụng smartphone của họ!

Vốn dĩ các thiết bị điện tử mang lại một trải nghiệm giải trí dễ dàng và tiện lợi, không yêu cầu một nỗ lực hay sự chuẩn bị nào đáng kể. Điều này khiến bạn mất đi động lực để trải nghiệm các hoạt động giải trí ngoài trời. Mặc dù chúng cần nhiều thời gian và công sức, hoạt động ngoài trời lại giúp con người cải thiện đáng kể sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.

Tác hại của việc lười vận động, có lẽ bác sĩ đã nhắc bạn rất nhiều…Nhưng Fedic vẫn xin nhắc lại: nó gây ra vô vàn các vấn đề thể chất như bệnh béo phì, bệnh tim mạch, xương khớp. Nó còn gây suy kiệt cả sức khỏe tinh thần, khiến bạn dễ trở nên căng thẳng, lo âu và hành vi tiêu cực.

CÔNG NGHỆ: Vị khách phiền phức của gia đình

Khi các thành viên trong gia đình dành quá nhiều thì giờ để “bấm điện thoại”, thay vì thăm hỏi nhau một cách thân mật, họ bị cuốn vào những cuộc trò chuyện qua màn hình với người ngoài. Điều này tạo nên một không khí có phần “cô lập”, dù mọi người đang ở cùng một không gian. Trẻ em và người lớn tuổi, những thành viên còn quá nhỏ hoặc quá tuổi để sở hữu một tài khoản facebook, sẽ cảm nhận rõ nhất cảm giác “bơ vơ” này. Họ cảm thấy lạc lõng và bị bỏ rơi khi những thành viên khác đều chìm đắm trong thế giới riêng. 

Buổi tối vui vẻ nhé! (Đã gửi)

Ở một góc nhìn khác, còn điều gì phiền toái hơn một đứa trẻ đang quấy khóc và chạy nhảy khắp nơi?! Thời nay các bố mẹ sẽ lôi chiếc điện thoại ra, như một cây đũa phép, bọn trẻ sẽ nín bặt và ngồi ngoan ngoãn một chỗ. Trong ngắn hạn, giải pháp này giúp các bậc phụ huynh giảm được áp lực chăm con, có thêm thời gian để nghỉ ngơi và làm việc (vì họ always-on mà). 

Nhưng khi thói quen trở thành quen thói, công nghệ dần kéo những đứa trẻ ra khỏi vòng tay bảo vệ của cha mẹ. Với thế giới quan là một tờ giấy trắng, những ảnh hưởng tiêu cực dễ dàng in hằn lên nhận thức non nớt ấy và lan rộng theo thời gian. Nó khiến chúng trở nên lầm lì và thụ động hơn, giảm khả năng tập trung, khả năng giao tiếp và phát triển cảm xúc. Trẻ nhỏ cũng rất cần sự đồng hành và giáo dục trực tiếp từ cha mẹ, để nhận thức và tránh xa được những nội dung không lành mạnh trên mạng. Bởi khi lớn lên, ai cũng cần được cha mẹ dạy dỗ những chuẩn mực đúng sai từ sớm, đồng thời được đồng hành để những gì tiếp nhận mỗi ngày qua chiếc màn hình không lấn át đi những điều tốt đẹp đã được dạy bảo.

Cuộc chiến giữa mạng xã hội và não bộ

Nếu đã xem bộ phim The Social Dilemma, bạn sẽ biết rằng các ứng dụng như Facebook, Tiktok đang làm mọi cách có thể, để khiến người dùng dán mắt vào màn hình càng lâu càng tốt (cho lợi nhuận của họ). Vậy khi bạn tiếp xúc với các nội dung hấp dẫn trên internet như xem video, nhận lượt like và comment mới, điều gì sẽ diễn ra? 

Não bộ sẽ tiết ra dopamine – một chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitter) mang đến cảm giác hài lòng, tạo động lực và tăng khả năng tập trung. Dopamine đóng vai trò vô cùng quan trọng với sức khỏe tinh thần của con người, và nó đang bị vắt cạn qua từng nội dung “ăn liền” mà bạn tiêu thụ. Điều này dẫn đến hiện tượng “nghiện smartphone” và dần cản trở khả năng tận hưởng sự hài lòng từ các trải nghiệm thực tế, góp phần gia tăng sự căng thẳng và cảm giác bất mãn với cuộc sống “thực”. 

Bạn có thấy phấn khích khi nhìn những con số này không? 

Nhưng dopamine không phải là nạn nhân duy nhất của các nội dung số. Việc sử dụng thiết bị điện tử vào ban đêm cũng làm giảm sút chất lượng và thời lượng của giấc ngủ. Ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại và máy tính gây ức chế sản sinh melatonin – một hormone có vai trò điều hòa giấc ngủ, khiến bạn khó đi vào trạng thái ngủ sâu (REM sleep). Hệ quả là những buổi sáng bạn thức giấc với cơ thể mỏi mệt, mí mắt nặng trĩu và cả chứng đau nửa đầu tệ hại. 

Việc sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh cũng như các hormone được não bộ thực hiện dưới những điều kiện cụ thể, giúp con người phản ứng phù hợp với thế giới xung quanh. Nhưng công nghệ đã tạo nên những “điều kiện ảo”, đánh lừa bộ não và làm rối loạn quá trình sản xuất hormone tự nhiên. Điều đó khiến chúng ta dần đánh mất khả năng tự cân bằng cảm xúc, và ngày càng khó giữ được những niềm vui bình yên, bền lâu trong cuộc sống.